Elektrik Kablosu Seçimi ve Bağlantısı
Ev elektrik işlerinde en sık yapılan hata, kablonun "yeterince kalın görünmesine" bakarak karar vermektir. Oysa kesit seçimi iki ayrı kısıtın aynı anda sağlanmasıdır: kablonun ısınmadan taşıyabileceği akım (akım taşıma kapasitesi) ve hat sonunda oluşan gerilim düşümü. Kısa bir mutfak hattında birinci kısıt belirleyiciyken, bahçedeki bir depoya giden 35 metrelik hatta ikinci kısıt devreye girer ve akıma göre "yeterli" bir kesit, gerilim düşümü nedeniyle bir kademe büyütülmek zorunda kalır.
Sorunun tanımı: iki kısıt, tek kesit
Bir devrede kablo kesiti, üzerindeki koruma elemanından (sigorta/otomat) bağımsız seçilemez. Mantık şu sırayla işler: yükün çektiği akım belirlenir → bu akımı karşılayacak otomat değeri seçilir → otomat değerinden büyük veya ona eşit akım taşıma kapasitesine sahip kesit seçilir → hat uzunluğu için gerilim düşümü kontrol edilir. Ters sıra (önce kablo çekip sonra otomat takmak) tesisatın en yaygın güvenlik açığıdır; 1,5 mm² kablonun ucuna 20 A otomat takıldığında kablo, otomat atmadan çok önce izolasyon sıcaklığını aşar.
Pratikte kullanılan yaklaşık akım karşılıkları da işi kolaylaştırır: 230 V tek fazda 1 kW ≈ 4,3 A. Yani 2000 W'lık bir termosifon yaklaşık 8,7 A, 3500 W'lık bir ankastre ocak modülü yaklaşık 15 A çeker.
Kesit karşılaştırması: hangi iş için hangi kalınlık
Aşağıdaki tablo, bakır iletkenli PVC izoleli kablolar için boruya döşenmiş, 30 °C ortam sıcaklığındaki tipik değerleri gösterir. Değerler bir kılavuzdur; boru içinde çok sayıda devre bir aradaysa veya kablo yalıtım katmanı içinde kalıyorsa kapasite düşürülerek (derating) hesaplanmalıdır.
| Kesit | Yaklaşık taşıma kapasitesi | Uygun otomat | Tipik kullanım |
|---|---|---|---|
| 1,0 mm² | 11–14 A | 6–10 A | Zayıf akım, tekil aydınlatma armatür bağlantısı |
| 1,5 mm² | 15–18 A | 10–16 A | Aydınlatma linyesi, anahtar–armatür hatları |
| 2,5 mm² | 20–24 A | 16–20 A | Priz linyeleri, buzdolabı, çamaşır makinesi |
| 4 mm² | 26–32 A | 25 A | Termosifon, split klima dış ünitesi, uzun priz hatları |
| 6 mm² | 34–41 A | 32 A | Ankastre fırın + ocak, şofben, ısı pompası |
| 10 mm² | 46–57 A | 40–50 A | Daire ana besleme, tablo giriş hattı |
Gerilim düşümü: uzunluk devreye girdiğinde
Tek fazda gerilim düşümü ΔU = 2 × L × I × 0,0175 / S ile hesaplanır (L metre, I amper, S mm²). 230 V'ta yaygın kabul gören sınır aydınlatmada yaklaşık %3, güç devrelerinde %5'tir. Aynı 16 A yükün farklı uzunluk ve kesitlerde nasıl davrandığına bakalım:
| Hat uzunluğu | 2,5 mm² | 4 mm² | 6 mm² |
|---|---|---|---|
| 10 m | 2,24 V (%0,97) | 1,40 V (%0,61) | 0,93 V (%0,41) |
| 20 m | 4,48 V (%1,95) | 2,80 V (%1,22) | 1,87 V (%0,81) |
| 40 m | 8,96 V (%3,90) | 5,60 V (%2,43) | 3,73 V (%1,62) |
| 60 m | 13,44 V (%5,84) | 8,40 V (%3,65) | 5,60 V (%2,43) |
Sonuç net: 16 A'lik bir priz hattı 20 metreye kadar 2,5 mm² ile rahatça çözülür, 40 metrede sınıra dayanır, 60 metrede kesit mutlaka 4 mm²'ye ç