Aydınlatma Devresi ve Güç Devresi: Aynı mı Ayrı mı?
Bir evin elektrik panelini açıp baktığınızda karşınıza iki tip sorun çıkar: ya her şey tek bir sigortaya bağlanmıştır ve o sigorta attığında ev tamamen karanlığa gömülür, ya da devreler ayrılmıştır ama hangisinin nereyi beslediği kimsenin bilmediği bir bilmeceye dönüşmüştür. Aydınlatma ve güç devresi ayrımı, bu iki sorunu da çözen en temel tasarım kararıdır ve tesisatın geri kalanındaki her seçimi (kablo kesiti, sigorta akımı, kaçak akım rölesi gruplaması) doğrudan etkiler.
Sorunun tanımı: neden tek devre yetmez?
Aydınlatma yükleri ile priz yükleri karakter olarak birbirine benzemez. Bir LED armatür 5–15 W çeker, bir odanın tüm aydınlatması nadiren 300 W'ı geçer. Buna karşılık tek bir mutfak prizine takılan su ısıtıcısı 2000 W, elektrikli fırın 2500 W üzerinde yük bindirir. Aynı hattı paylaştıklarında üç somut problem doğar:
- Karanlıkta arıza: Ütünün kısa devre yapması evin ışıklarını da söndürür. Panele el feneriyle gitmek, arıza aramanın en kötü başlangıcıdır.
- Kesit israfı veya kesit yetersizliği: Tek hat kurarsanız ya tüm aydınlatmayı 2,5 mm² kabloyla çekersiniz (gereksiz maliyet, zor kıvrılan kablo, dolan buatlar) ya da priz yükünü 1,5 mm² üzerinden beslersiniz — bu ikincisi doğrudan yangın riskidir.
- Teşhis zorluğu: 20 tüketicinin bağlı olduğu tek hatta arıza aramak, 5 tüketicili bir hatta aramaktan çok daha uzun sürer. Devre sayısı arttıkça arızanın izole edildiği alan küçülür.
Seçeneklerin karşılaştırması
| Kriter | Tek ortak devre | Ayrı aydınlatma + güç devresi |
|---|---|---|
| Kablo kesiti | Tümü 2,5 mm² (zorunlu) | Aydınlatma 1,5 mm², priz 2,5 mm² |
| Sigorta (MCB) | 16 A tek sigorta | Aydınlatma 6–10 A, priz 16 A |
| Arıza anında etkilenen alan | Tüm daire | Sadece ilgili grup |
| Aşırı yük koruması kalitesi | Zayıf: 16 A sigorta, 1,5 mm² armatür hattını korumaz | Her hat kendi kesitine uygun korunur |
| Malzeme maliyeti | Düşük görünür, kablo kesiti nedeniyle fark kapanır | Ek sigorta ve klemens maliyeti (sınırlı) |
| İşçilik / kanal sayısı | Az | %15–25 daha fazla çekme işi |
| Sonradan genişletme | Zor, hat doludur | Kolay, boş kutuptan yeni grup eklenir |
Tablodaki tek gerçek dezavantaj işçiliktir; onun karşılığında aldığınız şey ise koruma seçiciliği ve kullanılabilirliktir. Yeni tesisat çekiyorsanız veya mevcut tesisatı baştan yeniliyorsanız ayrı devre kurmamak için teknik bir gerekçe kalmaz.
Kaç devre gerekir? Pratik bir dağılım
Devre sayısını oda sayısına değil, yüke ve alana göre belirleyin. Yaklaşık 100 m²'lik bir daire için makul bir dağılım şöyledir:
| Devre | Kesit | Sigorta | Kapsam |
|---|---|---|---|
| Aydınlatma 1 | 1,5 mm² | 6–10 A | Salon, koridor, antre |
| Aydınlatma 2 | 1,5 mm² | 6–10 A | Yatak odaları, banyo, mutfak |
| Priz 1 | 2,5 mm² | 16 A | Salon ve odalar |
| Priz 2 (mutfak) | 2,5 mm² | 16 A | Tezgâh üstü prizler |
| Beyaz eşya | 2,5 mm² | 16 A | Çamaşır / bulaşık makinesi |
| Yüksek güç | 4 mm² | 20–25 A | Su ısıtıcısı, klima, ankastre fırın |
Bir aydınlatma devresine bağlayacağınız armatür sayısını hesaplarken toplam gücü 1000 W'ın altında tutmak iyi bir üst sınırdır; 10 A sigorta teorik olarak 2300 W taşır ama gerilim düşümü ve gelecekteki eklemeler için pay bırakmak gerekir. Priz devrelerinde ise pratik kural, tek hatta 6–8 priz noktasından fazlasını toplamamaktır. Kesit ve akım ilişkisini kablo seçimi konusunu anlatan bölümden ayrıntılı olarak kontrol edin; sigorta akımı her zaman kablonun taşıma kapasitesinden küçük olmalıdır, tersi değil.
Kaçak akım rölesi ve gruplandırma
Ayrım sadece sigorta seviyesinde bitmez. Tek bir 30 mA kaçak akım rölesinin arkasına tüm evi bağlarsanız, buzdolabının nemlenen bir rezistansı yüzünden gece yarısı bütün ev